Vergi, çoğu hanenin bütçesinde kira ve gıdadan sonra gelen en büyük kalem olmasına rağmen en az yönetilen kalemdir. Sebebi basit: ücretli çalışanlarda vergi kaynağında kesildiği için "görünmez" hale gelir. Oysa vergi planlaması, kaçakçılıkla hiçbir ilgisi olmayan, tamamen mevzuatın kendi sunduğu indirim, istisna ve teşvik kalemlerini doğru zamanda kullanma disiplinidir. Aşağıda matrahın nasıl kurulduğunu, hangi kalemlerin matrahı düşürdüğünü ve aynı 1.000 liralık harcamanın farklı gelir dilimlerinde nasıl farklı tasarruf ürettiğini adım adım inceliyoruz.
Gelir vergisi Türkiye'de artan oranlı tarifeyle alınır: gelir yükseldikçe her yeni dilim daha yüksek oranla vergilenir. Bu yüzden planlamada bakılacak sayı ortalama vergi yükü değil, marjinal orandır — yani gelirinizin son lirasına uygulanan oran. İndirilebilir bir harcamanın size gerçek getirisi, o harcama × marjinal oran kadardır.
| Marjinal oran | 10.000 TL'lik indirimin net vergi tasarrufu | Etkin maliyeti |
|---|---|---|
| %15 | 1.500 TL | 8.500 TL |
| %27 | 2.700 TL | 7.300 TL |
| %35 | 3.500 TL | 6.500 TL |
| %40 | 4.000 TL | 6.000 TL |
Tablo iki şey anlatıyor: yüksek dilimdeki bir kişi için indirim kullanmak neredeyse "devletle ortak harcama yapmak" demektir; alt dilimdeki biri içinse aynı çabanın getirisi yarıdan azdır. Dolayısıyla planlamanın yoğunluğu gelir seviyesine göre ayarlanmalıdır. Dilim eşikleri ve TL cinsinden üst sınırlar her yıl yeniden belirlendiği için, kararı vermeden önce ilgili yılın güncel tarifesine bakmak şart.
Beyanname veren (kira, serbest meslek, ticari kazanç, birden fazla işverenden ücret vb.) mükellefler için mevzuat, gelirden düşülebilecek net bir liste sunar. Bunların büyük kısmı oransal üst sınıra bağlıdır: